Ja w internecie

PROGRAM SZKOLENIOWY W ZAKRESIE ROZWOJU KOMPETENCJI CYFROWYCH



Wyszukaj na stronie "Ja w internecie"


PRAWO W KULTURZE

/ Prawnik odpowiada

Zanim zadasz pytanie, zapoznaj się z istniejącymi odpowiedziami.

WYSZUKAJ ODPOWIEDŹ


Wpisz szukane SŁOWO (np. szkoła, komiks, zdjęcie itp.):
Wyszukaj w kategorii:




Zapytaj prawnika
Fan fiction a prawo

PRAWO W KULTURZE

/ Prawnik odpowiada / zapytaj prawnika

Fan fiction a prawo

12.07.12

Zastanawiam się, jak prawo zapatruje się na tzw. fanfiki. Pojęcie to jest chyba znane każdemu miłośnikowi fantastyki, jako że większość tych utworów powstaje właśnie w obrębie tego gatunku literackiego. Opowiadania, wiersze, a nawet filmy i piosenki, nie tylko nawiązujące do znanych książek, filmów, seriali, ale wykorzystujące nazwy własne, świat przedstawiony, wydarzenia z oryginalnych utworów. Fanfiki mogą przedstawiać np. dalsze losy bohaterów, dane wydarzenie z punktu widzenia innej postaci, nie przedstawione w oryginale zdarzenia z życia bohaterów, a nawet spotkania bohaterów różnych utworów... Np. fan "Wladcy Pierścieni" pisze opowiadanie o dalszych losach Aragorna czy Sama Gamgee.

Czytałam trochę o tym, jak prawo amerykańskie postrzega te utwory, a polskie? Czy fanfiki są nielegalne, a pisanie ich jest przestępstwem? A może pisać można, tylko nie publikować nawet niekomercyjnie na stronach internetowych? Dokładniejsze wyjaśnienie, czym jest fanfiction, w Wikipedii (pl.wikipedia.org/wiki/Fan_fiction).

 


Dla oceny fan fiction, a więc twórczości nawiązującej do istniejących utworów, koniecznym jest dokonanie rozróżnienia między utworami inspirowanymi, a utworami zależnymi (opracowaniami). 

 

W przypadku utworów zależnych dochodzi do zaczerpnięcia w istotnym zakresie twórczych elementów cudzego utworu (utworu pierwotnego). Aby utwór zależny był objęty ochroną prawnoautorską niezbędny jest również twórczy wkład autora opracowania. W ustawie Prawo autorskie jako przykłady opracowania wskazano tłumaczenie, przeróbkę, adaptacje. Samo stworzenie utworu zależnego nie wymaga zgody twórcy dzieła pierwotnego. Zgoda taka jest jednak niezbędna w przypadku rozporządzania i korzystania z takiego utworu, a więc również w przypadku umieszczenia go na stronie internetowej, nawet w celach niekomercyjnych.

 

Dla utworu inspirowanego utwór pierwotny jest jedynie punktem wyjścia, pobudką.  Jako kryterium pozwalające odróżnić utwór inspirowany od utworu zależnego wskazuje się twórcze przetworzenie elementów dzieła cudzego. O charakterze dzieła inspirowanego decydują więc własne, indywidualne elementy, wkład twórczy autora, a nie elementy przejęte. Dla rozpowszechniania utworu inspirowanego nie jest wymagana zgoda autora utworu pierwotnego.

 

Wykorzystanie wątku, pomysłu, tematu cudzego dzieła, imion bohaterów, przy twórczym charakterze nowego dzieła, nie stanowić będzie opracowania, ale utwór inspirowany. O inspiracji można również mówić w przypadku nadania innej wymowy artystycznej czy ideologicznej utworowi, nakreślenia w odmienny sposób charakteru czy przeżyć wewnętrznych postaci. Im więc elementów oryginalnych zostanie przejętych wprost z cudzego utworu tym bardziej uzasadnionym będzie uznanie danego dzieła za utwór zależny. W tym miejscu należy podkreślić, że co do zasady imiona postaci nie są objęte ochroną prawa autorskiego (jednakże mogą być chronione np. jako znaki towarowe). Ponadto warto zauważyć, że również fabuła oraz postacie fikcyjne nie zawsze będą objęte ochroną – muszą bowiem spełniać wymóg indywidualności i oryginalności (wymogów tych nie spełniają np. postacie stereotypowe).

 

Ze względu na różnorodność twórczości fan fiction, niemożliwym jest jednoznaczne określenie czy fanfiki należy zakwalifikować jako utwory zależne, czy utwory inspirowane. Niezbędna jest analiza każdego przypadku.

 

W przypadku uznania dzieła fan fiction za utwór inspirowany, jego udostępnienie na stronie internetowej nie stanowić będzie naruszenia autorskich praw majątkowych. Aby jednak nie doszło do naruszenia autorskich praw osobistych należy oznaczyć, z jakiego utworu pochodzą elementy stanowiące źródło inspiracji. Jeżeli autor utworu inspirowanego wykorzystał w nim cytaty z innych utworów, to należy je odpowiednio oznaczyć oraz podać autora, tytuł i źródło pochodzenia (rok i miejsce wydania) cytowanego utworu.

 

Gdy natomiast będziemy mieć do czynienia z fan fiction, będącym utworem zależnym, to na jego publikację – nawet niekomercyjną – konieczna będzie zgoda twórcy.

 

Paweł Gruszecki

Starszy prawnik

Traple Konarski Podrecki i Wspólnicy sp.j.




Publikacja powstała w ramach Społecznej kampanii edukacyjnej Legalna Kultura


Do góry!


Społeczna kampania edukacyjna Legalna Kultura realizowana przez Fundację Legalna Kultura

W 2019 roku dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego